คำถามเกี่ยวกับยา
โดย วันทนีย์ โลหะประกิตกุล
เรื่อง : ไซโรลิมัส (Sirolimus)
ยาไซโรลิมัส มีสรรพคุณใช้เพื่อเป็นยาที่ใช้ป้องกันการปฏิเสธเนื้อเยื่อหรืออวัยวะที่ได้รับการปลูกถ่ายใหม่ เช่น การเปลี่ยนไต หัวใจ ผิวหนัง ไขกระดูก สามารถใช้ยานี้ในลักษณะของยาเดี่ยวหรือใช้ร่วมกับยากดภูมิคุ้มกันตัวอื่น อย่างเช่น Cyclosporine และ Corticosteroids
- ผลต่อระบบทางเดินอาหาร: เช่น รู้สึกไม่สบายในช่องท้อง
- ผลต่อระบบประสาท: เช่น ตัวสั่น ปวดศีรษะ มีภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรง
- ผลต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด: เช่น ความดันโลหิตสูง มือเท้าบวม บวมตามร่างกาย
- ผลต่อผิวหนัง: เช่น เกิดสิว
- ผลต่อระบบเผาผลาญพลังงานของร่างกาย: เช่น ไขมันในเลือดสูง ระดับโปแตสเซียมในเลือดต่ำ
- ผลต่อระบบเลือด: เช่น เม็ดเลือดขาวต่ำลง โลหิตจาง
- ผลต่อตับ: เช่น เซลล์ตับตาย
- ผลต่อไต: เช่น ไตทำงานผิดปกติ/ไตอักเสบ
- ห้ามใช้ยานี้กับการปลูกถ่ายอวัยวะปอด เพราะมีโอกาสเกิดแผลหรือรอยแยกของหลอดลมที่ต่อเชื่อมกับปอด
- ยานี้ไม่เหมาะกับผู้ที่ได้รับการเปลี่ยนถ่ายตับ เพราะอาจเกิดความผิดปกติหรือมีภาวะแทรกซ้อนของเส้นเลือดที่ไปหล่อเลี้ยงตับ จนเป็นเหตุให้เกิดการหลุดลอกของตับที่เพิ่งได้รับการปลูกถ่ายตามมา
- ระวังการเกิดมะเร็งต่อมน้ำเหลืองและมะเร็งชนิดอื่นอย่างมะเร็งผิวหนัง กรณีใช้ยาต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับแสงแดดเป็นเวลานานๆ เพราะจะทำให้เกิดมะเร็งผิวหนังได้ง่าย
- ระวังการติดเชื้อวัณโรคหรือการติดเชื้อในกระแสเลือด เพราะยานี้กดภูมิคุ้มกันของร่างกาย
- เฝ้าระวังความผิดปกติการทำงานของไตผู้ป่วยที่ใช้ยานี้อย่างใกล้ชิด การใช้ยา ไซโรลิมัสร่วมกับ Cyclosporine สามารถทำให้ค่าครีเอตินิน (Creatinine) ในเลือดสูงขึ้น และอาจพบเห็นภาวะมีโปรตีนในปัสสาวะ
- ขณะใช้ยานี้ต้องระวังการติดเชื้อของระบบอวัยวะต่างๆ ในร่างกาย เช่น ระบบทางเดินหายใจ เพราะยาไซโรลิมัสมีฤทธิ์กดการทำงานของภูมิคุ้มกันโรค
- หลังได้รับยาไซโรลิมัส บาดแผลจากการผ่าตัดเปลี่ยนอวัยวะอาจหายได้ช้าโดยเฉพาะกับผู้ที่มีน้ำหนักตัวเกิน/โรคอ้วน หรือมีดัชนีมวลกาย 30 กิโลกรัม/ส่วนสูง(เมตร)2ขึ้นไป
- ห้ามใช้ยาไซโรลิมัส พร้อมกับยา Cyclosporine เพราะจะทำให้ระดับยาไซโรลิมัสในกระแสเลือดเพิ่มขึ้น จนเป็นเหตุให้เกิดอาการข้างเคียงรุนแรงจากยา Cyclosporin ตามมา กรณีที่ต้องใช้ยาร่วมกัน ต้องใช้ยาไซโรลิมัสห่างจากยา Cyclosporine 4 ชั่วโมงขึ้นไป
- ห้ามฉีดวัคซีนชนิดมีชีวิต/วัคซีนเชื้อเป็นระหว่างที่ใช้ยาไซโรลิมัส เพราะการกระตุ้นจากวัคซีนจะไม่ได้ผล
- หลีกเลี่ยงการใช้ยาไซโรลิมัสร่วมกับยา Carbamazepine, Phenobarbital, Phenytoin, และ Rifapentine เพราะจะทำให้ระดับยาไซโรลิมัสในกระแสเลือดลดต่ำลงจนด้อยประสิทธิภาพ